هشدار های بالینی و ملاحظات تجویز
تجویز این ترکیب دارویی نیازمند ارزیابی دقیق بالینی و در نظر گرفتن هشدار های زیر است:
اثرات متضاد بر سیستم عصبی مرکزی
- این ترکیب حاوی دو جزء با اثرات متفاوت است. جزء انتی هیستامین نسل اول باعث تضعیف سیستم عصبی، خواب آلودگی شدید، کاهش تمرکز و افت مهارت های حرکتی می شود. به بیماران باید اکیدا توصیه شود که از انجام کار هایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند مانند رانندگی پرهیز کنند. از سوی دیگر، جزء ضداحتقان می تواند باعث تحریک سیستم عصبی، بی خوابی، اضطراب و لرزش شود. این اثرات تحریکی به ویژه در کودکان و سالمندان با شیوع بیشتری بروز می کند و می تواند منجر به واکنش های متناقض مانند بی قراری شدید شود.
خطرات قلبی و عروقی
- تحریک گیرنده های آلفا ادرنرژیک توسط جزء ضداحتقان باعث انقباض عروق محیطی می شود که می تواند فشار خون را به طور خطرناکی افزایش دهد. همچنین اثرات اینوتروپیک و کرونوتروپیک مثبت این دارو ها می تواند باعث تاکی کاردی، تپش قلب و بروز اریتمی های قلبی شود. تجویز این دارو در بیماران مبتلا به فشار خون بالا، ایسکمی میوکارد و نارسایی قلبی باید با نهایت احتیاط و پایش مداوم انجام گیرد.
تشدید بیماری های زمینه ای تنفسی
- به دلیل اثرات خشک کننده و ضد ترشح جزء انتی هیستامینی، ترشحات مجاری تنفسی غلیظ تر و چسبناک تر می شوند. این مسئله می تواند در بیماران مبتلا به اسم برونشیال یا بیماری انسداد مزمن ریوی منجر به انسداد مجاری هوایی و تشدید دیسترس تنفسی گردد.
احتیاط در سالمندان
- بیماران سالمند به شدت مستعد عوارض جانبی این دارو ها هستند. خطر بروز افت فشار خون وضعیتی، سرگیجه، زمین خوردن، احتباس ادرار، یبوست شدید و کنفوزیون ذهنی در این گروه سنی بسیار بالا است. تجویز در سالمندان باید با حداقل دوز موثر و برای کوتاه ترین زمان ممکن صورت گیرد.
مسمومیت و پروتکل های درمانی
مسمومیت با این داروی ترکیبی یک اورژانس پزشکی است که علائمی ترکیبی از سمیت ضد استیل کولین و تحریک سمپاتیک ایجاد می کند.
تظاهرات بالینی مسمومیت
- علائم اولیه شامل گشادی شدید مردمک چشم ها، برافروختگی و خشکی پوست، تب، تاکی کاردی، افزایش فشار خون و احتباس ادرار است. در موارد شدیدتر، تظاهرات عصبی شامل توهم، هذیان، سایکوز توکسیک، لرزش شدید، تشنج و در نهایت کما بروز می کند. دپرسیون تنفسی و اریتمی های بطنی کشنده از علل اصلی مرگ و میر در اوردوز های شدید به شمار می روند.
درمان و مدیریت مسمومیت
درمان اوردوز عمدتا حمایتی و بر اساس کنترل علائم حیاتی است و پادزهر اختصاصی برای این ترکیب وجود ندارد.
- اقدامات اولیه و گوارشی: حفظ راه هوایی، تنفس و گردش خون در اولویت است. در صورت مراجعه زودهنگام بیمار یعنی در کمتر از یک تا دو ساعت پس از مصرف، استفاده از زغال فعال برای کاهش جذب گوارشی دارو توصیه می شود. شستشوی معده تنها در موارد اوردوز های بسیار عظیم و تهدید کننده حیات در نظر گرفته می شود.
- کنترل تشنج و بی قراری: برای کنترل تشنج، بی قراری شدید و هذیان، دارو های بنزودیازپین مانند دیازپام یا لورازپام به صورت وریدی خط اول درمان هستند. از تجویز دارو های انتی سایکوتیک از گروه فنوتیازین ها به دلیل داشتن اثرات مشابه ضد استیل کولین و کاهش استانه تشنج باید اکیدا خودداری شود.
- مدیریت عوارض قلبی و عروقی: در صورت بروز فشار خون بحرانی، استفاده از دارو های گشاد کننده عروق مانند نیتروپروساید یا مسدود کننده های گیرنده الفا توصیه می شود. استفاده از مسدود کننده های گیرنده بتا به تنهایی ممنوع است، زیرا می تواند به دلیل فعالیت بلامانع گیرنده های الفا، منجر به افزایش شدیدتر فشار خون شود. برای کنترل اریتمی ها، اصلاح اختلالات الکترولیتی و اسید و باز ضروری است.
- کنترل دمای بدن: هایپرترمی ناشی از مسمومیت باید با روش های خنک کننده فیزیکی مانند پاشیدن آب ولرم و استفاده از پنکه کنترل شود. دارو های تب بر در این موارد اثربخشی ندارند. تسریع دفع دارو از طریق اسیدی کردن ادرار به دلیل خطر تشدید سمیت کلیوی در صورت بروز رابدومیولیز توصیه نمی شود.
توصیه های دارویی بیمار
- بیمار باید دارو را دقیقا طبق دستور پزشک مصرف کند و از افزایش خودسرانه دوز بپرهیزد.
- به دلیل وجود بخش انتی هیستامین احتمال بروز خواب الودگی گیجی و کاهش تمرکز وجود دارد بنابراین بیمار باید از رانندگی و کار با ماشین الات خطرناک تا زمان مشخص شدن اثر دارو بر بدن خودداری کند.
- همزمان با مصرف این دارو باید از مصرف الکل پرهیز شود زیرا اثرات خواب اور دارو را به شدت افزایش می دهد.
- بخش ضداحتقان دارو ممکن است باعث تحریک پذیری یا بی خوابی شود لذا بهتر است دوز اخر دارو چند ساعت قبل از خواب مصرف گردد.
- در صورت بروز تپش قلب شدید سرگیجه لرزش تنگی نفس یا خشکی بیش از حد دهان و بینی بیمار باید فورا دارو را قطع کرده و به پزشک اطلاع دهد.
- مردان مسن باید نسبت به علائم احتباس ادرار اگاه باشند و در صورت سختی در دفع ادرار سریعا مراجعه کنند.
- برای کاهش خشکی دهان استفاده از ادامس های بدون قند یا نوشیدن جرعه های مکرر اب توصیه می شود.
توصیه های دارویی مخصوص پزشک
- ارزیابی دقیق سوابق پزشکی بیمار پیش از تجویز این ترکیب الزامی است. تجویز این دارو در بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه بسته احتباس ادراری ناشی از هیپرتروفی خوش خیم پروستات و فشار خون بالای کنترل نشده یا بیماری عروق کرونر شدید منع دارد.
- مصرف همزمان با مهارکننده های مونوامین اکسیداز مطلقا ممنوع است و باید حداقل 14 روز از قطع این داروها گذشته باشد تا خطر بحران فشار خون برطرف گردد.
- در سالمندان خطر بروز عوارض ضد کلینرژیک مانند اختلالات شناختی گیجی زمین خوردن و احتباس ادرار به شدت بالاست بنابراین دارو باید با کمترین دوز موثر و با احتیاط فراوان تجویز شود.
- پایش بالینی فشار خون و ضربان قلب در بیماران مستعد به ویژه افراد دارای سابقه اختلالات ریتم قلب ضروری است زیرا جزء مقلد سمپاتیک می تواند باعث تاکی کاردی و افزایش فشار خون شود.
- تداخلات دارویی با داروهای کاهنده فشار خون باید به دقت مدیریت شود چرا که این ترکیب می تواند اثرات درمانی ان ها را خنثی کند.
- توصیه می شود دوره درمان با این ترکیب تا حد امکان کوتاه باشد تا از بروز عوارض جانبی سیستمیک جلوگیری شود.
- همچنین باید به بیمار گوشزد شود که از مصرف همزمان سایر داروهای بدون نسخه حاوی ترکیبات ضد سرماخوردگی یا ضد سرفه که دارای ترکیبات مشابه هستند خودداری کند تا از مسمومیت دارویی پیشگیری شود.
در خصوص این بخش، توصیه میشود بر اساس شرایط بدنی خود، راهنماییهای لازم را از پزشک یا داروساز دریافت کنید.
عوارض سیستم عصبی مرکزی
خواب الودگی و کاهش سطح هوشیاری
- این مورد شایع ترین عارضه دارو است که به دلیل عبور انتی هیستامین نسل اول از سد خونی مغزی رخ می دهد و در حدود 10 الی 25 درصد بیماران مشاهده می شود.
سرگیجه و اختلال در هماهنگی حرکتی
- این عارضه در حدود 5 الی 10 درصد موارد بروز می کند و خطر سقوط را به ویژه در بیماران مسن افزایش می دهد.
بی خوابی تحریک پذیری و بی قراری
- این علائم ناشی از اثر مقلد سمپاتیک دارو است و در 5 الی 10 درصد بیماران گزارش می شود. این واکنش های تحریکی متناقض در کودکان و سالمندان شیوع بالاتری دارند.
سردرد
- در حدود 2 الی 5 درصد از مصرف کنندگان گزارش می شود که می تواند ناشی از تغییرات عروقی باشد.
عوارض دستگاه گوارش و غدد درون ریز
خشکی دهان بینی و گلو
- اثرات بارز ضد استیل کولین این ترکیب باعث کاهش ترشحات مخاطی می شود. این عارضه بسیار شایع بوده و در 10 الی 30 درصد افراد تحت درمان بروز می کند.
تهوع و اختلالات گوارشی
- علائمی مانند بی اشتهایی و ناراحتی معده در حدود 3 الی 5 درصد بیماران گزارش می شود که مصرف دارو همراه با غذا می تواند به کاهش آن کمک کند.
یبوست
- کاهش حرکات روده ناشی از مسدود شدن گیرنده های موسکارینی در 1 الی 3 درصد بیماران دیده می شود.
عوارض قلبی و عروقی
تپش قلب و تاکی کاردی
- تحریک مستقیم گیرنده های ادرنرژیک می تواند ضربان قلب را افزایش دهد. این عارضه در 1 الی 5 درصد بیماران بالینی مشاهده می شود.
افزایش فشار خون
- انقباض عروق محیطی ناشی از دکونژستانت در حدود 1 الی 3 درصد موارد رخ می دهد. پایش فشار خون در بیماران مستعد ضروری است.
عوارض ادراری و تناسلی
احتباس ادرار و تاخیر در شروع ادرار
- افزایش تون اسفنکتر مثانه و کاهش انقباض عضله دترسور منجر به مشکلات ادراری در 1 الی 2 درصد بیماران می شود. این عارضه در مردان مسن با سابقه بزرگی خوش خیم پروستات شیوع و شدت بسیار بیشتری دارد و نیازمند قطع دارو است.
عوارض بینایی
تاری دید و اتساع مردمک
- کاهش تطابق چشمی به دلیل مسدود شدن گیرنده های کولینرژیک در 1 الی 2 درصد موارد رخ می دهد که در بیماران مستعد می تواند خطر حمله گلوکوم زاویه بسته را به همراه داشته باشد.
تداخلات دارویی ترکیب آنتی هیستامین دکونژستانت
مهارکننده های مونوامین اکسیداز
- مصرف همزمان این دارو با داروهایی نظیر فنلزین ترانیل سیپرومین ایزوکاربوکسازید و سلژیلین مطلقا ممنوع است. این تداخل می تواند به دلیل تجمع کاتکول امین ها منجر به طولانی شدن و تشدید اثرات تحریکی قلبی عروقی و بروز بحران فشار خون شود. تجویز این دارو باید حداقل چهارده روز پس از قطع مهارکننده های مونوامین اکسیداز صورت گیرد.
داروهای تضعیف کننده سیستم عصبی مرکزی
- تجویز همزمان با بنزودیازپین ها مانند دیازپام لورازپام کلونازپام و الپرازولام داروهای مخدر مانند مرفین فنتانیل و متادون و همچنین باربیتورات ها مانند فنوباربیتال باعث تشدید اثرات سرکوب کننده سیستم عصبی مرکزی می شود. این تداخل خطر خواب الودگی شدید گیجی و دپرسیون تنفسی را به ویژه در سالمندان به شدت افزایش می دهد.
داروهای کاهنده فشار خون
- جزء مقلد سمپاتیک در این ترکیب دارویی می تواند اثرات درمانی داروهای کاهنده فشار خون از جمله مسدودکننده های گیرنده بتا مانند پروپرانولول و آتنولول مهارکننده های انزیم مبدل انژیوتانسین داروهای مسدودکننده کانال کلسیم و متیل دوپا را خنثی کند. پایش منظم فشار خون در این بیماران الزامی است.
داروهای دارای خاصیت ضد کلینرژیک
- مصرف همزمان با داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای مانند امی تریپتیلین نورتریپتیلین و ایمی پرامین و داروهای ضد جنون مانند کلرپرومازین و هالوپریدول باعث تشدید عوارض ضد کلینرژیک می گردد. این موضوع می تواند به احتباس ادرار حاد فلج روده خشکی شدید مخاط و تاری دید منجر شود.
سایر داروهای مقلد سمپاتیک
- استفاده همزمان با داروهایی نظیر سالبوتامول افدرین یا آمفتامین ها خطر بروز عوارض قلبی عروقی نظیر تاکی کاردی آریتمی و افزایش فشار خون را به طور فزاینده ای بالا می برد.
تداخل با غذا
- مصرف ترکیب انتی هیستامین دکونژستانت با غذا تداخل جذب فارماکوکینتیک قابل توجهی ندارد و تجویز ان با معده پر یا خالی بلامانع است. با این وجود توصیه می شود در بیمارانی که دچار عوارض گوارشی مانند تهوع می شوند دارو همراه با غذا مصرف گردد. نکته بالینی مهم لزوم پرهیز بیماران از مصرف مقادیر زیاد نوشیدنی های حاوی کافئین مانند قهوه است زیرا کافئین اثرات تحریکی جزء ضداحتقان بر سیستم عصبی مرکزی و قلب را تشدید کرده و منجر به بی قراری لرزش و تپش قلب می شود.
تداخل در آزمایشات بالینی
تست های حساسیت پوستی
- جزء آنتی هیستامین این دارو می تواند واکنش های حساسیتی پوست به عصاره های آلرژن را مهار کرده و منجر به بروز نتایج منفی کاذب در ازمایشات تشخیص آلرژی شود. پزشک باید دستور دهد که مصرف این دارو حداقل هفتاد و دو تا نود و شش ساعت قبل از انجام تست های پوستی آلرژی به طور کامل قطع گردد.
غربالگری ادراری مواد مخدر
- جزء ضداحتقان این دارو در برخی روش های ایمونواسی قدیمی تر ممکن است باعث ایجاد نتیجه مثبت کاذب در تست های غربالگری آمفتامین و مت آمفتامین در ادرار شود. در صورت بروز چنین نتیجه ای تایید تشخیصی با روش های دقیق تر مانند کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنجی جرمی ضروری است.